Nghiên cứu khoa học chưa bao giờ dễ dàng
“Lời tạm biệt thực ra không phải là một lời từ biệt, mà là một lời hứa hẹn gặp lại. Một bước lùi trong cuộc đời cũng không phải dấu chấm hết. Đó có thể là sự chuẩn bị cho một lần trở lại rực rỡ hơn.”
Từng trượt cùng lúc hai môn học, có thời điểm nghiêm túc nghĩ đến việc nghỉ làm để quay về tập trung cho giảng đường, Nguyễn Tất Quân không phải hình mẫu của một sinh viên luôn tiến về phía trước bằng một hành trình hoàn hảo. Nhưng chính cú vấp ấy đã buộc Quân nhìn lại những lựa chọn của mình, học cách chịu trách nhiệm và sắp xếp lại con đường đang đi.
Từ một sinh viên chưa từng nghĩ bản thân sẽ làm nghiên cứu khoa học, Quân cùng nhóm hoàn thành công trình được công bố quốc tế tại Liên bang Nga. Sau khi tốt nghiệp, cậu tiếp tục phát triển trong lĩnh vực công nghệ, trở thành Software Engineer tại Code Crush và chạm tới mức thu nhập nghìn đô mỗi tháng.
Hai lần trượt môn và khoảng dừng để nhìn lại
Trước khi bước vào Trường Đại học FPT, Quân chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành một người làm việc trong ngành công nghệ thông tin. Ngay cả khi đã theo học ngành Kỹ thuật phần mềm, cậu vẫn nhìn thấy xung quanh mình rất nhiều bạn bè có nền tảng tốt và năng lực nổi bật hơn ngay từ những học kỳ đầu tiên.
Thay vì chờ đến khi tốt nghiệp, Quân lựa chọn đi làm từ sớm. Sau khi hoàn thành những dự án nhỏ đầu tiên, cậu bắt đầu bước vào môi trường doanh nghiệp, đồng thời duy trì việc học tại trường. Lịch trình vừa học vừa làm mang lại cho Quân nhiều trải nghiệm thực tế, nhưng cũng đặt cậu trước một bài toán không dễ giải: thời gian.
Khi công việc ngày càng chiếm nhiều sự tập trung, thời gian dành cho việc học bắt đầu bị chia nhỏ. Hai môn SWD và PRN lại cùng xuất hiện trong một học kỳ. Quân không trượt vì hoàn toàn không hiểu bài, nhưng việc không thể cân bằng giữa hai trách nhiệm đã khiến cậu không dành đủ thời gian cho cả hai môn.
Kết quả trả về, Quân trượt cùng lúc SWD và PRN.
“Trước đó mình chưa từng phải học lại một môn nào. Vậy mà lần này lại trượt một lúc hai môn nên thực sự rất sốc. Có lúc mình đã nghĩ hay là nghỉ làm để tập trung hoàn toàn cho việc học,” Quân nhớ lại.
Cú vấp ấy khiến cậu phải dừng lại và nghiêm túc nhìn vào lựa chọn của mình. Trong lúc còn chưa biết nên tiếp tục công việc hay quay lại tập trung toàn bộ cho giảng đường, Quân tìm đến một người anh đang giữ vai trò leader tại công ty.
Người anh không đưa ra quyết định thay cậu, chỉ thẳng thắn nói rằng khi một người lựa chọn làm nhiều việc cùng lúc, họ phải chấp nhận sẽ có những sự đánh đổi. Nhưng dù cái giá lần này có lớn hơn dự tính, lựa chọn ban đầu vẫn là của Quân. Việc cần làm lúc ấy không phải trách hoàn cảnh, mà là lấy lại tinh thần và bắt đầu lại.
Sau cuộc trò chuyện, Quân dành những ngày cuối tuần để suy nghĩ. Cậu nhận ra một lần trượt môn không có nghĩa là mình không có khả năng học, càng không đủ để phủ nhận toàn bộ những điều đã làm được trước đó.
“Cuối cùng mình nghĩ, thôi thì làm lại. Không còn cách nào khác ngoài việc chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.”
Không thay đổi con đường, chỉ thay đổi cách bước đi
Sau lần trượt môn, Quân không nghỉ việc. Công ty tạo điều kiện để cậu có thêm thời gian cho việc học, còn bản thân Quân cũng chủ động phân bổ lại thời gian giữa học tập và công việc, để việc học trở về đúng vị trí cần thiết. Cậu không thay đổi hoàn toàn phương pháp học, bởi vấn đề trước đó không nằm ở việc học sai cách mà ở việc chưa dành đủ thời gian và sự tập trung cho từng nhiệm vụ. Từ đó, Quân chủ động học nhiều hơn, chuẩn bị kỹ hơn và không để công việc tiếp tục lấn át hoàn toàn việc học.
Sự thay đổi ấy không diễn ra trong một ngày. Quân vừa làm, vừa quan sát giới hạn của bản thân, từng bước điều chỉnh cách quản lý thời gian và rút kinh nghiệm từ chính cú vấp của mình. Hai môn học bị trượt vì thế không còn là một ký ức cần né tránh, mà trở thành bài học giúp cậu hiểu rằng sự cố gắng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt đúng chỗ và đúng thời điểm. Quân chia sẻ: “Mình đã trượt hai môn mà còn không kiên trì nữa thì lúc đó chắc mình đã dừng lại thật rồi.”
Cơ duyên bất ngờ với nghiên cứu khoa học
Trước khi thực hiện đồ án tốt nghiệp, Quân chưa từng hình dung mình sẽ đi theo con đường nghiên cứu. Cậu học công nghệ thông tin với suy nghĩ khá đơn giản: học để đi làm và phát triển trong môi trường doanh nghiệp.
Cơ duyên đến trong giai đoạn nhóm bắt đầu tìm kiếm ý tưởng và giảng viên hướng dẫn cho đồ án. Sau nhiều khó khăn, nhóm kết nối được với cô giáo Nguyễn Thị Nguyệt, giảng viên bộ môn SE, người sau này trở thành mentor đồng hành cùng dự án. Bên cạnh chuyên môn công nghệ thông tin, cô còn có nhiều công trình nghiên cứu, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Thay vì yêu cầu nhóm phải tạo ra một sản phẩm mang tính đột phá, chưa từng có trước đây, cô Nguyệt gợi mở một hướng đi khác:lựa chọn những vấn đề gần gũi trong cuộc sống, nhưng chưa có được một giải pháp hoàn thiện, chưa đáp ứng được về cả yêu cầu chuyên môn lẫn xu hướng bắt kịp công nghệ hiện đại.
Muốn làm được điều đó, nhóm không thể chỉ bắt tay vào phát triển sản phẩm. Họ cần hiểu vấn đề nằm ở đâu, những giải pháp nào đã được sử dụng và đâu là phương án phù hợp nhất. Quá trình ấy buộc Quân và các thành viên phải bước vào nghiên cứu.
Cùng thời điểm đó, trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng và mở ra nhiều khả năng ứng dụng mới. Nhóm bắt đầu đặt câu hỏi về cách ứng dụng AI để giải quyết chính vấn đề mà đồ án đang phân tích. Từ một yêu cầu về sản phẩm đơn giản ban đầu, nghiên cứu dần trở thành một giải pháp độc lập, thiết thực và có thể áp dụng rộng rãi thay vì gò bó trong phạm vi đồ án.“Mình nhận ra đề tài này thật sự là hướng đi đúng đắn và có thể mang lại nhiều giải pháp cho các hệ thống hiện hành, thay vì chỉ nghiên cứu mang tính hàn lâm, khó áp dụng được vào thực tiễn”
Hai, ba ngày không ngủ và những lần muốn dừng lại
Nghiên cứu khoa học chưa bao giờ là con đường dễ dàng, đặc biệt với những sinh viên chưa từng có kinh nghiệm trước đó. Quân và nhóm vừa phải xây dựng một công trình có cơ sở học thuật, vừa phải bảo đảm những kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng vào đồ án thực tế.
Với Quân, áp lực còn đến từ nhiều phía. Cậu vẫn phải đi học, đi làm và đảm nhận vai trò nhóm trưởng. Có những giai đoạn, Quân làm việc liên tục đến mức hai, ba ngày gần như không ngủ.
“Làm nghiên cứu tiêu tốn rất nhiều thời gian và công sức. Có lúc mình cũng nghĩ đến việc bỏ cuộc vì thực sự quá mệt.”
Nhưng mỗi lần ý định ấy xuất hiện, niềm tin của các thành viên và sự động viên từ giảng viên lại giữ Quân ở lại. Quan trọng hơn, sau mỗi công đoạn, nhóm đều nhìn thấy một kết quả cụ thể. Những kết quả nhỏ ấy chứng minh rằng hướng đi của họ đang tạo ra giá trị và trở thành động lực để cả nhóm tiếp tục.
Cuối cùng, công trình nghiên cứu của nhóm được chấp nhận công bố quốc tế tại Liên bang Nga.
Thông báo đến khi thời hạn nộp minh chứng nghiên cứu cho đồ án đã qua. Vì thế, thành tựu này không còn chắc chắn giúp nhóm nhận được sự ghi nhận trực tiếp trong kết quả đồ án. Nhưng vào thời điểm ấy, điều đó không còn quan trọng như trước.
“Mình rất vui vì không nghĩ nhóm có thể làm được đến mức ấy. Lúc đó, việc có được ghi nhận trong đồ án hay không không còn là điều quan trọng nhất. Mình cảm thấy đây là thành quả xứng đáng cho những gì cả nhóm đã bỏ ra.”
Kết quả đến chưa đầy một tuần trước ngày bảo vệ. Nó trở thành nguồn động lực để Quân và các thành viên hoàn thiện những bước cuối cùng, bước vào buổi bảo vệ với sự tự tin lớn hơn.
Thành công đến sớm cũng là một loại áp lực
Sau khi tốt nghiệp vào tháng 12/2025, Quân tiếp tục công việc đã bắt đầu từ khi còn là sinh viên và hiện là Software Engineer tại Code Crush. Trải nghiệm đi làm sớm giúp cậu có thêm lợi thế về kinh nghiệm, đồng thời được những người đi trước định hướng trong quá trình phát triển chuyên môn.
Từ những nền tảng ấy, Quân từng bước hoàn thiện bản thân trước khi đạt tới mức thu nhập vài nghìn USD mỗi tháng.
Nhưng phía sau con số dễ gây chú ý không chỉ có cảm giác tự hào. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, tốc độ đào thải của ngành công nghệ cũng ngày càng lớn. Với Quân, đạt được một cột mốc sớm đồng nghĩa với việc phải liên tục chứng minh bản thân có thể duy trì và vượt qua chính thành quả ấy.
“Thành công đến sớm cũng là một loại áp lực. Khi đã đạt được một điều gì đó, mình phải nghĩ làm sao để giữ được nó, rồi làm sao để tiếp tục phát triển. Bây giờ không chỉ cần biết sâu mà còn phải biết nhiều hơn.”
Theo Quân, năng lực chuyên môn vẫn là nền tảng đầu tiên. Kiến thức trên giảng đường cần được tiếp tục mở rộng bằng quá trình tự học, làm dự án và va chạm với công việc thực tế. Tuy nhiên, chuyên môn thôi chưa đủ.
Kỹ năng giao tiếp, quản lý, chủ động xây dựng lộ trình phát triển và khả năng thích nghi là những yếu tố khó có thể được thay thế hoàn toàn bởi kinh nghiệm hay trí tuệ nhân tạo. Chính sự kết hợp giữa kiến thức, kỹ năng mềm và tính kiên trì đã giúp Quân tạo ra con đường riêng của mình.
Không cần trở thành ngôi sao, chỉ cần trở thành chuyên gia của chính mình
Nhìn lại những năm học tại Trường Đại học FPT, Quân cho rằng nhà trường không tạo ra một sự thay đổi tức thời hay quá lớn lao. Thay vào đó, môi trường ấy tác động đến những quyết định nhỏ, từ cách cậu chịu trách nhiệm với cuộc đời mình đến việc chủ động hơn trong học tập và công việc.
Những trải nghiệm học tập, hoạt động và cơ hội tiếp xúc sớm với doanh nghiệp giúp Quân dần rời khỏi tâm thế “ai bảo gì thì làm đó”. Cậu học cách quản lý bản thân, quản lý thời gian và tự lựa chọn con đường phát triển.
Với những sinh viên đang mất phương hướng hoặc cho rằng một lần trượt môn có thể quyết định cả tương lai, Quân muốn nhắn rằng mỗi người đều có một xuất phát điểm và tốc độ khác nhau. Khi mới bắt đầu, bản thân cậu cũng không phải người giỏi nhất, thậm chí chưa từng nghĩ sẽ theo ngành công nghệ thông tin.
Nhưng một lần thất bại không có quyền định nghĩa toàn bộ hành trình phía sau.
Quân chia sẻ về một lời dặn dò từ người anh đi trước:
“Khi bạn tự tin làm một việc mà không ai có thể bắt bẻ, bạn đã là một chuyên gia. Khi bạn làm một việc mà ai cũng phải ngước nhìn, lúc đó bạn mới trở thành một ngôi sao.”
Quân không đặt mục tiêu phải trở thành người khiến tất cả cùng ngước nhìn. Với cậu, chỉ cần đủ nghiêm túc để trở thành một chuyên gia, tạo ra giá trị trong môi trường mình đang tồn tại, hành trình ấy đã có ý nghĩa.
Có lẽ vì vậy, hai môn học từng trượt không còn là lời tạm biệt với tương lai. Chúng chỉ là một khoảng dừng để Quân quay trở lại chuẩn bị kỹ càng hơn, bền bỉ hơn và rực rỡ hơn phiên bản trước đó.
