Người nhóm những ngọn lửa nhỏ

NGƯỜI NHÓM NHỮNG NGỌN LỬA NHỎ

Trong một workshop của Google ở Hà Nội, có một bạn sinh viên tìm đến chỗ Linh và nói một câu khiến Linh lặng đi.

"Chị Linh ơi, chị là người sáng lập và là chủ tịch đầu tiên. Em sau chị mười mấy năm và câu lạc bộ vẫn còn ở đấy chị ạ."

Câu lạc bộ ấy là FPTU Book Club - thứ mà hơn mười năm trước, một nữ sinh viên Kỹ thuật phần mềm lập ra chỉ vì thư viện trường toàn sách chuyên ngành, còn sinh viên thì không có tiền mua sách triết học, văn học.

"Mình bỗng cảm thấy như đã tạo ra một ngọn lửa nhỏ" Linh kể lại.

Người đã thắp lên ngọn lửa nhỏ đó là Nguyễn Khánh Linh, khoá 5 Trường Đại học FPT. Tháng 3/2025, chị trở thành người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được Google công nhận là Google Developer Expert (GDE) - chuyên gia thứ 10 của Việt Nam trong mạng lưới này, và cũng là GDE đầu tiên của năm về lĩnh vực AI tạo sinh.

Nhưng câu chuyện đáng kể của Linh không nằm ở danh hiệu ấy. Nó nằm ở những ngọn lửa nhỏ mà Linh đã nhóm suốt mười mấy năm và chính chúng, chứ không phải bảng thành tích, mới là thứ đưa Linh đến với danh hiệu này.

Cô học viên nhỏ tuổi nhất ở Aptech và cơ duyên với Trường Đại học FPT

Chuyện bắt đầu từ một cái máy nhìn giống tivi mà lại không phải tivi, ở nhà một người họ hàng. Đó là lần đầu tiên Linh thấy máy tính. Đến lớp 7, lớp 8, Linh được bố mẹ mua cho một dàn máy tính - thời mà còn sử dụng mạng dial-up, mỗi lần kết nối internet lại kêu tút tút. Linh mày mò C, Pascal, theo dõi các diễn đàn công nghệ và rất thần tượng những anh chị làm bảo mật, những người làm lập trình game. Hành trình đến với thế giới công nghệ của Linh bắt đầu hồn nhiên như vậy.

Năm lớp 9, Linh nộp đơn vào Aptech. Ban đầu Linh tưởng nơi đó chỉ nhận sinh viên đại học.

"Thực ra thì họ bảo cũng không cần phải là sinh viên Đại học, cứ miễn là thích lập trình và có khả năng thì apply vào được rồi".

Linh trở thành một trong những học viên nhỏ tuổi nhất ở đó, ngồi học cùng các anh chị sinh viên năm nhất năm hai. Có những khái niệm chị chưa đủ tuổi để hiểu hết, nhưng các anh vẫn kiên nhẫn ngồi code cùng.

"Mỗi lần mình code ra một cái gì đấy và mình nhấn nút chạy, và nó chạy được, tự dưng cảm giác nó vui lắm. Thậm chí nó còn vui hơn điểm 9 điểm 10 trên lớp."

Đến năm lớp 11, 12, Linh đã nhận code website dạo và bán được. "Code đấy hơi lởm một tí nhưng nói chung là cũng bán được nên cũng mê" chị cười.

Khi chọn đại học, chị đọc được quảng cáo tuyển sinh của Trường Đại học FPT. Thứ giữ chị lại trên trang web hôm ấy là ba chữ On the job training.

"Mình là người rất thích thực hành, không chỉ mỗi học lý thuyết. Với cả mình cũng không thật sự quan tâm đến title, kiểu trường lâu đời hay gì. Mình chỉ quan tâm là ở đấy mình sẽ học được cái gì."

Cũng có những người nói: "Học chắc là không đỗ trường này trường kia mới vào FPT”.

“Nhưng dĩ nhiên là mình cũng chẳng quan tâm lắm. Có những bạn được giải học sinh giỏi quốc gia được tuyển thẳng cũng học được thì chẳng có vấn đề gì mà mình lại không vào"

Cô sinh viên mải chơi và một câu lạc bộ sách

Nếu bạn hình dung một "con nhà người ta" trong bốn năm đại học, thì đó không phải Linh.

"Hồi đấy mình cũng hơi trẻ trâu, mải chơi, chỉ tập trung vào những môn mình thích thôi."

Linh học rất giỏi Java, giải thuật và cơ sở dữ liệu. Nhưng những môn nhiều chữ hơn một chút như Network hay Operating System thì phải có người kèm. Linh kể có hôm đang học thuộc đề cương thì buồn ngủ quá, bạn phải gọi dậy: "Này học đi! Cố vào vài dòng nữa không là không thi được bây giờ."

Chị có cúp học. Có không làm bài tập. Có cả thi lại, vì cái tội không chịu ôn. Bước ngoặt đến vào năm cuối, khi chị nhận mentor môn Java cho các bạn chưa nắm vững.

"Lúc đấy mình mới phát hiện ra là: à, mình cũng không hẳn là một đứa quá trẻ trâu và hiếu thắng, mà mình còn có thể giúp đỡ mọi người."

Cũng khoảng thời gian đó, chị lập FPTU Book Club. Lý do với Linh cũng rất đơn giản: Linh rất thích đọc sách, thích triết học và văn học; Linh có quen vài người bạn cũng thích như vậy; thư viện trường thì chủ yếu là sách chuyên ngành còn sinh viên thì không có tiền mua sách.

"Tại sao mình không lập ra một câu lạc bộ để có những buổi cà phê sách, trao đổi về một quyển sách nào đấy. Hay đơn giản là gặp nhau và nói về một chủ đề trong cuộc sống thôi."

Không có gì to tát. Chỉ là một chỗ để những người cùng sở thích tụ lại.

Mười mấy năm sau, nó vẫn còn.

Hành trình vượt ngưỡng và hành động vì cộng đồng

Năm cuối là quãng thời gian thử thách nhất. Chị chọn đề tài khoá luận thuộc hướng hệ thống nhúng thay vì hệ thống thông tin. Một lựa chọn khó hơn hẳn. Chị muốn làm mô hình dự đoán đột quỵ, gắn vào thiết bị đeo cho người già: khi người ta ngã hoặc có vấn đề, thiết bị tự gửi tin nhắn đến người thân.

"Mình cần phải học một cái gì đấy khó hơn. Không phải là so với người khác, mà là khó hơn so với cái của mình."

Nhưng cùng lúc đó, Linh đang thực tập part-time ở FPT Software, cày dự án, ngồi code đến đêm. Vừa làm khoá luận, vừa học môn xử lý tín hiệu với một người thầy rất nghiêm, vừa đi làm. Tài liệu để nghiên cứu thì không nhiều. Linh bước vào một giai đoạn căng thẳng kéo dài. Nhìn lại, Linh không kể giai đoạn đó như một kỉ niệm đáng quên, mà như một trải nghiệm quý giá:

"Đi học ở FPT nó cũng không phải tất cả mọi lúc đều vui đâu. Có những lúc rất stress. Bởi vì mình muốn trở nên tốt hơn thì mình phải vượt qua một giới hạn nào đấy của mình, và nó sẽ làm cho mình cảm thấy không được thoải mái. Nhưng nếu mình chỉ ở trong một môi trường thoải mái 100% thì mình sẽ không lớn được."

Khoảng 2013 - 2014, chị đi tìm một diễn đàn tiếng Việt hỗ trợ những người gặp vấn đề tâm lý - và không tìm thấy cái nào. Chị tình cờ đọc được mô hình của một cộng đồng bên Anh, nơi các nhà trị liệu tương tác định kỳ và có những người điều phối tổ chức các buổi hỗ trợ đồng đẳng. Chị nghĩ: tại sao Việt Nam không có một cái như thế?

Chị đi học thêm chứng chỉ về sơ cứu tâm lý và hỗ trợ đồng đẳng, rồi lập một trang blog. Ban đầu chỉ định dịch bài nước ngoài và chia sẻ góc nhìn của mình. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, rất nhiều người liên hệ, trong đó có những bạn học tâm lý lâm sàng, trị liệu tâm lý và y khoa. Bốn người trong số đó trở thành đội sáng lập. Beautiful Mind Vietnam ra đời từ đó, hoàn toàn miễn phí. Sau vài năm hoạt động, dự án đã hỗ trợ được hơn một nghìn người.

"Bản chất của việc mình muốn làm một điều như thế là mình không muốn người ta phải trải qua những gì mình đã trải qua."

Dự án đã tạm dừng sau một thời gian. Vì làm miễn phí thì không thể duy trì mãi. Nhưng có một điều còn lại khiến chị vui hơn cả những con số: rất nhiều cộng tác viên ngày ấy, sau khi được đào tạo, đã theo hẳn ngành tâm lý lâm sàng và tâm thần học.

Lại là một ngọn lửa nhỏ, vẫn cháy.

Quản lý từ trái tim

Beautiful Mind dạy chị một thứ mà không lớp học nào dạy được: cách quản lý con người.

"Kỹ năng quản lý của mình nó đến từ sự cảm thông, chứ không phải kiểu mình chỉ giao việc cho người ta, mình vứt ở đấy, mình chỉ tay năm ngón và hôm sau mình nghiệm thu."

Chị gọi đó là quản lý từ trái tim và đến giờ vẫn dùng hàng ngày, với nhân viên của mình.

"Mình vẫn có một cái đầu lạnh, nhưng mình không bị quá xa cách với người khác. Khi mình hiểu cái cốt lõi vấn đề nằm ở con người, thì mình sẽ phân việc tốt hơn, linh cảm của mình cũng tốt hơn."

Sau khi tốt nghiệp, chị đi một chặng dài: thực tập tại IBM, làm việc tại Samsung, phát triển các mô hình dịch máy đa ngôn ngữ tại Shopee, rồi lấy bằng Thạc sĩ về Học máy tại Đại học Quốc gia Singapore. Chị chọn Singapore vì có học bổng, vì gần nhà, và vì văn hoá châu Á gần gũi hơn.

Hiện chị là Head of AI tại Obello - một công ty ở Silicon Valley do hai nhà thiết kế đồ hoạ sáng lập, trong đó có một người Mỹ gốc Việt. Chị phụ trách nghiên cứu và phát triển các giải pháp AI tự động hoá quy trình sáng tạo, với khách hàng gồm những thương hiệu như eBay, Electronic Arts, Chanel. Chị có một ranh giới trong công việc của mình: công cụ chị xây không nhằm thay thế nhà thiết kế, mà giúp họ làm nhanh hơn và đúng chuẩn thương hiệu hơn.

Ảnh: Khánh Linh (áo đỏ ở giữa) tham dự sự kiện Google I/O Connect China 2026 và APAC GDE Summit

Song song với công việc ở doanh nghiệp, Linh vẫn giữ nhịp nghiên cứu. Năm nay, một bài báo khoa học mà chị là đồng tác giả được trình bày tại ICML 2026 - Hội nghị Quốc tế về Học máy lần thứ 43, tổ chức tại Seoul hồi tháng 7 - nâng tổng số công bố khoa học của chị lên con số 4. ICML là một trong ba hội nghị lớn nhất thế giới về học máy, nơi các nhóm nghiên cứu hàng đầu công bố những kết quả mới nhất.

Điều đáng nói không hẳn ở con số 4. Với một người đang giữ vai trò quản lý ở doanh nghiệp, việc vẫn ngồi viết research paper là một lựa chọn, không ai bắt buộc cả.

Còn danh hiệu GDE thì đến sau tất cả những thứ đó, nhưng không đơn giản vì những thành tích chị đạt được. 

Một chuyên gia cộng đồng của Google chủ động liên hệ, khuyến khích chị nộp hồ sơ. Quá trình kéo dài một năm và không hề dễ.

"Thật ra cũng có mấy lần mình định bỏ cuộc rồi. Yêu cầu về hồ sơ nó khá cao, phải có những bài viết chuyên sâu về kỹ thuật, có KPI hết đấy."

Điều Google đánh giá, theo chị, không chỉ là thành tích. Họ nhìn vào việc ứng viên đã giảng dạy, làm workshop, mentor cho bao nhiêu người trẻ; đã đóng góp gì cho cộng đồng mã nguồn mở; và quan trọng nhất là sự nhất quán, liệu người đó có tiếp tục làm những việc ấy sau khi đã có danh hiệu hay không.

Ảnh: Linh tham gia một sự kiện hackathon của Google với tư cách giám khảo.

Vòng phỏng vấn có một câu hỏi chị nhớ mãi: hãy giải thích một khái niệm về mô hình học máy, như thể đang nói với một đứa trẻ 5 tuổi.

"Nếu mình giải thích một cách khó hiểu, mình dùng những từ đao to búa lớn, thì mình cũng không được đỗ đâu."

Chị nhận tin đỗ đúng ngày 8/3 - Ngày Quốc tế Phụ nữ.

"Cứ bình tĩnh, rồi mình sẽ đến"

Được hỏi sẽ nói gì nếu gặp lại cô bé Linh Kid ngày xưa, chị không nói về sự nghiệp.

"Chắc câu đầu tiên mình muốn khuyên bạn ấy sẽ là: không cần thiết phải luôn luôn phản ứng lại một cái gì đấy ngay lập tức."

Chị nhận mình khá nóng tính, ngày xưa hay tranh luận sôi nổi trên diễn đàn của trường, hay cãi nhau những chuyện không đâu.

"Đôi khi mình cũng cần nhìn nhận lại bản thân có những khuyết điểm gì, và mình sẽ lặng lẽ sửa nó, trước khi mình phản ứng lại với bất cứ cái gì, kể cả người khác có sai hay đúng đi chăng nữa. Vấn đề ở đây là mình với mình thôi. Chỉ cần hít thở sâu và chậm lại vài phút thôi, nó đã khác lắm rồi."

Và một điều nữa, về lý do chị vẫn còn sức để làm những việc không ai trả tiền:

"Chỉ một mình mình thì sẽ rất khó. Nhưng chỉ cần nhiều hơn một người làm thì nó đã khác rồi."

Có lần chị nói về chính mình bằng một hình ảnh:

"Một con người nó như một dòng sông, tức là nó sẽ không đứng yên một chỗ. Nó sẽ tiến hoá, nó sẽ thay đổi. Khi mình nhìn lại mình mười mấy năm trước thì mình thấy đã khác rất nhiều."

Hành trình ấy bắt đầu từ một cô bé ngồi trước cái máy vi tính đầu tiên nhìn giống tivi nhưng màu trắng ở nhà bác, đến phòng làm việc ở Silicon Valley. Nhưng thứ không đổi là chị vẫn nhóm lửa. Ở một câu lạc bộ sách vẫn sống sau mười mấy năm. Ở một dự án tâm lý miễn phí đã khép lại nhưng để lại cả một thế hệ người làm nghề. Ở những buổi workshop mà chị đứng lớp cho sinh viên, không lương.

Và có lẽ đó mới là điều Google nhìn thấy.