Học cách yêu những điều mình chưa giỏi
Rời TP.HCM để theo đuổi một ngành học chỉ có duy nhất một lớp tại Hà Nội, Trần Hoàng Vy – cựu sinh viên K7 ngành Khoa học máy tính, Trường Đại học FPT – đã bước vào những năm tháng đại học với một hành trang đặc biệt: niềm tin rằng điều người khác làm được, mình cũng có thể làm được nếu đủ kiên trì. Từ một học sinh hướng nội, anh dần tìm thấy khả năng kết nối con người, xây dựng câu lạc bộ và mở ra cho mình những hướng đi vượt xa ngành học ban đầu.
“Bởi vì khi mình không thích một điều gì đó thì việc học hay hoạt động với nó sẽ rất khó. Vì vậy, với những việc mình còn yếu, mình thường cố gắng học cách thích nó trước tiên.”
Đó không chỉ là một quan niệm học tập của Trần Hoàng Vy, mà còn là cách anh đối diện với những điều chưa biết trong suốt hành trình trưởng thành.
Với anh, một vấn đề khó không đồng nghĩa với việc bản thân không có khả năng. Khi chưa làm được điều gì, anh thường ngồi lại, tìm hiểu xem vì sao nó khó, vì sao mình chưa làm được và mình cần rèn luyện thêm điều gì. Anh tin rằng nếu người khác có thể làm được, bản thân cũng có thể tiến bộ bằng sự tập trung và luyện tập đủ lâu.
Niềm tin ấy đã đưa anh đến với FPTU, đồng hành cùng anh trong những năm tháng sống xa gia đình và tiếp tục dẫn anh bước vào những công việc tưởng như không liên quan đến ngành Khoa học máy tính.
“Có học bổng thì học”
Thời điểm Trần Hoàng Vy chuẩn bị bước vào đại học, mức học phí của FPTU là một vấn đề lớn đối với điều kiện kinh tế gia đình. Vì thế, lựa chọn của anh khi ấy khá rõ ràng: nếu giành được học bổng, anh sẽ theo học; nếu không, anh sẽ lựa chọn một con đường khác.
Anh biết đến Đại học FPT qua lời giới thiệu của một số anh chị đi trước và sự định hướng của giáo viên công nghệ thông tin. Khi ấy, FPTU tại TP.HCM chưa được biết đến rộng rãi như hiện nay, nhưng lại có một lợi thế khá gần gũi với anh: trường chỉ cách nhà khoảng bốn cây số.
Một khi đã quyết định tham gia kỳ thi học bổng, anh tập trung gần như toàn bộ thời gian và suy nghĩ của mình vào việc chuẩn bị. Anh tìm các bộ đề liên quan, luyện từng dạng bài logic, rèn tính nhẩm và cải thiện tốc độ phản xạ.
“Làm hết mình” theo cách của anh không đơn thuần là dành vài giờ mỗi ngày cho một công việc. Đó là trạng thái thực sự sống cùng vấn đề. Có những bài toán khiến anh suy nghĩ đến mức khi ngủ cũng mơ thấy mình đang tìm cách giải.
Ban đầu, anh từng e ngại trước những thí sinh đến từ trường chuyên, lớp chọn hoặc có nền tảng toán học nổi bật. Nhưng khi dành thời gian quan sát và luyện tập, anh nhận ra khoảng cách không phải là điều không thể thu hẹp. Một số bạn có thể phản xạ nhanh hơn, nhưng phản xạ cũng là kỹ năng có thể rèn luyện.
Anh bắt đầu luyện tính nhanh mà không sử dụng máy tính, liên tục làm đề và điều chỉnh phương pháp. Từ nỗi sợ ban đầu, anh dần xây dựng được sự tự tin để bước vào kỳ thi bằng chính năng lực đã được tích lũy qua quá trình bền bỉ.
Học bổng vì thế không chỉ mở ra cơ hội học tập tại FPTU. Nó còn củng cố trong anh một niềm tin: năng lực không phải lúc nào cũng là điểm xuất phát có sẵn; đôi khi, năng lực được hình thành từ việc một người quyết định không bỏ cuộc trước điều mình chưa giỏi.
Rời miền Nam đến Hòa Lạc
Những tháng đầu tiên, anh Vy học tiếng Anh tại cơ sở TP.HCM. Tuy nhiên, ngành Khoa học máy tính anh lựa chọn khi đó chỉ có một lớp trên toàn quốc và được tổ chức tại Hà Nội. Sau khoảng nửa năm học tại TP.HCM, anh cùng hai sinh viên miền Nam khác chuyển ra Hòa Lạc để tiếp tục chương trình chuyên ngành.
Đó là lần đầu tiên anh sống xa gia đình trong một khoảng thời gian dài.
Hòa Lạc ngày ấy rất khác với campus đông đúc và nhộn nhịp của hiện tại. Khuôn viên trường vẫn đang trong quá trình xây dựng, phương tiện đi lại chưa thuận tiện. Xe từ nội thành Hà Nội xuống phải dừng ở khu vực đường đất bên ngoài; chưa có những tuyến xe buýt hay dịch vụ di chuyển phổ biến như sau này.
Trong ký ức của anh Vy, FPTU khi ấy chỉ có vài trăm sinh viên. Vì số lượng sinh viên chưa đông, khoảng cách giữa người học, giảng viên và cán bộ nhà trường cũng trở nên gần gũi hơn. Có những ngày, thầy cô và cán bộ quản lý trực tiếp ra đón sinh viên vào trường. Những bữa cơm đầu tiên còn có sự hiện diện của lãnh đạo, giảng viên và sinh viên ngồi ăn cùng nhau.
Ba chàng trai miền Nam được xếp ở chung một phòng ký túc xá. Giữa một vùng đất mới, xa gia đình và chưa có nhiều mối quan hệ, họ trở thành những người bạn đầu tiên của nhau.
Những điều tưởng như thiếu thốn của Hòa Lạc thời kỳ đầu lại tạo nên một cộng đồng gần gũi. Ở đó, mỗi sinh viên không chỉ đến lớp rồi trở về phòng. Họ có nhiều không gian hơn để gặp gỡ, tìm kiếm những người cùng sở thích và thử làm những điều mình chưa từng làm trước đây.
Một câu lạc bộ bắt đầu từ nhu cầu tìm bạn
Trước khi bước vào đại học, anh Vy tự nhận mình là người hướng nội. Trong suốt 12 năm phổ thông, cuộc sống của anh chủ yếu xoay quanh việc đến trường rồi trở về nhà. Anh gần như chưa từng tham gia tổ chức hoạt động, đảm nhận vai trò lãnh đạo hay trở thành một nhân tố nổi bật trong các phong trào tập thể. Tuy nhiên, khi chuyển ra Hòa Lạc, sống xa gia đình và chưa có sẵn nhóm bạn thân, anh bắt đầu chủ động tìm kiếm những người có chung sở thích để cùng trò chuyện và sinh hoạt.
Ý tưởng về câu lạc bộ cờ cũng xuất phát từ một nhu cầu đơn giản như vậy. Ban đầu, anh không nghĩ mình đang xây dựng một tổ chức hay hướng đến những danh hiệu phong trào. Anh chỉ muốn tìm một nhóm người có chung sở thích để chơi cùng trong những khoảng thời gian ngoài giờ học. Thời gian đầu, câu lạc bộ chưa có phòng sinh hoạt riêng nên các thành viên thường tập trung tại thư viện. Bản thân anh cũng chưa hiểu rõ các quy định, điều kiện hay quy trình để tổ chức một câu lạc bộ trong trường, vì vậy mọi thứ gần như được hình thành từ quá trình vừa làm vừa tìm hiểu.
Trước đó, trường từng có một câu lạc bộ cờ tại Hà Nội nhưng khi hoạt động được chuyển lên Hòa Lạc, người phụ trách cũ không tiếp tục đồng hành nên câu lạc bộ dần tan rã. Từ một nhóm chơi nhỏ, anh Vy từng bước gây dựng lại hoạt động và trở thành người phụ trách. Câu lạc bộ sau đó thu hút thêm nhiều thành viên, đặc biệt là những sinh viên vốn hướng nội, không thường xuyên tham gia các hoạt động đông người nhưng muốn tìm một cộng đồng phù hợp với sở thích của mình. Từ mong muốn tìm bạn của một sinh viên lần đầu sống xa nhà, câu lạc bộ trở thành không gian kết nối những người có nhiều điểm tương đồng.
Ngay trong kỳ hoạt động đầu tiên, anh Vy được ghi nhận là cá nhân có đóng góp tích cực cho phong trào sinh viên. Hai kỳ tiếp theo, câu lạc bộ cờ cũng nhận danh hiệu câu lạc bộ xuất sắc. Tuy nhiên, những thành tích này không phải mục tiêu anh đặt ra từ đầu. Thậm chí, khi được tuyên dương, anh còn chưa hiểu rõ vì sao mình nhận danh hiệu và phải hỏi lại các anh chị phụ trách. Trong suy nghĩ của anh lúc đó, việc duy trì câu lạc bộ đơn giản là làm điều mình thích, tạo ra nơi gặp gỡ cho những người có chung sở thích và cùng nhau có những trải nghiệm đáng nhớ trong quãng đời sinh viên.
Không phải thay đổi, mà là được bộc lộ
Từ một học sinh hướng nội trở thành chủ nhiệm câu lạc bộ, anh Vy thường được nhìn nhận là đã có một sự thay đổi lớn sau khi bước vào FPTU. Nhưng bản thân anh lại nhìn hành trình ấy theo một cách khác.
Anh không cho rằng trường đại học đã biến mình thành một con người hoàn toàn mới. Những đặc điểm như thích kết nối, dễ trò chuyện hay có khả năng chơi với nhiều nhóm người khác nhau vốn đã tồn tại trong anh. Chỉ là trước đó, anh chưa có môi trường để những đặc điểm ấy được bộc lộ.
Khi đứng trong một nhóm gồm những người có cùng sở thích và đảm nhận trách nhiệm dẫn dắt tổ chức, anh tự nhiên trở nên cởi mở hơn. Việc thường xuyên tổ chức hoạt động, trao đổi với thành viên và giải quyết các vấn đề của câu lạc bộ khiến anh dần được nhìn nhận như một người hướng ngoại.
Nhưng phía sau sự cởi mở ấy vẫn là một người thích quan sát, suy nghĩ và kết nối với người khác theo cách riêng.
Sống xa nhà cũng trao cho anh nhiều quyền tự quyết hơn. Thay vì học xong rồi trở về với nhịp sống quen thuộc, anh có thời gian khám phá bản thân, gặp gỡ mọi người và tham gia những hoạt động nằm ngoài chương trình học.
Với anh, FPTU không nhất thiết khiến một người trở thành ai đó khác. Môi trường đại học tạo ra điều kiện để mỗi người nhận ra và sử dụng những khả năng mà trước đây chính họ cũng chưa gọi tên được.
Học công nghệ nhưng chọn làm việc với con người
Trần Hoàng Vy theo học Khoa học máy tính, một ngành có phạm vi rộng và gần với những hướng phát triển như trí tuệ nhân tạo hiện nay. Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp, công việc của anh lại gắn nhiều hơn với nhân sự, giáo dục và con người.
Nhìn từ bên ngoài, đây có thể được xem là một ngã rẽ khỏi ngành học. Nhưng với anh, sự chuyển hướng ấy không diễn ra một cách bất ngờ.
Từ thời phổ thông, anh đã nhận thấy mình có khả năng nói chuyện và tạo mối quan hệ với nhiều nhóm người. Trong khi một lớp học thường chia thành những nhóm bạn nhỏ, anh lại có thể trò chuyện với gần như tất cả mọi người. Anh tự nhận mình là người có tính cách đơn giản, thoải mái và không quá câu nệ nên dễ kết nối với người khác.
Khi vào đại học, khả năng ấy tiếp tục được thể hiện qua các vai trò lớp trưởng, trưởng nhóm và chủ nhiệm câu lạc bộ. Bên cạnh những môn chuyên ngành công nghệ, anh đặc biệt hứng thú và có kết quả tốt ở các nội dung liên quan đến làm việc nhóm, quản trị và con người.
Sau khi tốt nghiệp, anh lựa chọn làm công việc nhân sự. Khả năng hiểu sinh viên trẻ, mạng lưới quan hệ tại FPTU và sự hứng thú với những vấn đề liên quan đến con người giúp anh thích nghi với công việc mới.
Sau một thời gian làm nhân sự, anh tiếp tục thử sức với giảng dạy dù chưa từng học chuyên ngành sư phạm. Những buổi dạy đầu tiên không thực sự thuận lợi, nhưng anh tiếp tục tìm hiểu, điều chỉnh và rèn luyện. Từ một người chưa có kỹ năng giảng dạy, anh dần đạt được những kết quả nhất định trong công việc.
Một lần nữa, anh áp dụng cách tiếp cận quen thuộc: chưa giỏi thì học, chưa hiểu thì tìm hiểu, còn yếu thì luyện tập.
Không cần quan tâm mình sẽ trở thành người như thế nào
Nhìn lại hành trình từ kỳ thi học bổng, những năm tháng tại Hòa Lạc đến những lựa chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp, anh Vy cho rằng người trẻ không nhất thiết phải xác định được ngay một con đường hoàn chỉnh.
Với những bạn đang phân vân trước lựa chọn ngành học, lời khuyên của anh là hãy bắt đầu từ điều khiến mình cảm thấy hứng thú. Sau đó, hãy chủ động tìm hiểu về ngành nghề, triển vọng tương lai và những công việc thực tế mà ngành học ấy có thể dẫn đến.
Ngay cả khi đã tìm hiểu nhưng vẫn cảm thấy mơ hồ, người trẻ cũng không cần quá sợ hãi. Bản thân anh khi lựa chọn Khoa học máy tính cũng chưa thực sự biết sau khi tốt nghiệp mình sẽ làm công việc gì. Chương trình ngành học lúc ấy còn rộng, chưa phân chia thành nhiều hướng chuyên sâu rõ ràng như trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu.
Cuối cùng, anh cũng không làm một công việc hoàn toàn trùng khớp với chuyên ngành được đào tạo.
Điều quan trọng, theo anh, là người trẻ nên cho phép mình học nhiều thứ và phát triển nhiều sở thích. Kiến thức đại học không chỉ chuẩn bị cho một chức danh nghề nghiệp cụ thể. Nó còn hình thành khả năng tư duy, tự học và thích nghi để mỗi người có thể xoay xở trước những thay đổi của cuộc sống.
Từ một học sinh chỉ biết đến nhịp sống đi học rồi về nhà, Trần Hoàng Vy đã rời TP.HCM đến Hòa Lạc, giành học bổng, xây dựng câu lạc bộ, làm nhân sự rồi bước vào giảng dạy. Mỗi chặng đường đều bắt đầu bằng một điều anh chưa biết hoặc chưa giỏi.
Và thay vì né tránh, anh lựa chọn ở lại với khó khăn đủ lâu để tìm ra điều đáng yêu trong đó.
Có lẽ, đó cũng là một trong những di sản mà những năm tháng tại FPTU để lại trong anh: không phải một con đường được vạch sẵn, mà là sự tự tin rằng dù đứng trước một lĩnh vực mới, con người vẫn có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu, học cách yêu thích và kiên trì cho đến khi tạo ra con đường của riêng mình.
