Người trẻ đang góp phần định nghĩa lại hình ảnh người Việt trong mắt thế giới
Trong một phòng thí nghiệm tại Đại học Tokyo, vị Tiến sĩ trẻ người Việt Tạ Đức Tùng ngồi lặng thinh hàng giờ trước màn hình. Đề án anh kỳ công xây dựng vừa bị từ chối tài trợ. Hướng nghiên cứu tưởng đã đúng, bất ngờ rẽ vào ngõ cụt.
Anh quay lại từ đầu. "Sai, sửa, rồi lại sai" - vòng lặp ấy kéo dài đến mức chính anh cũng không chắc mình đang tiến lên, hay chỉ đang xoay vòng trong một mê cung không lối ra. Nhưng cũng chính trong trạng thái đó, một năng lực dần hình thành: khả năng bám đến cùng một bài toán khó, ngay cả khi mọi thứ còn bất định.
Nhiều năm sau, trong khuôn viên Đại học Keio (Shonan Fujisawa Campus) - một trong những ngôi trường danh giá bậc nhất Nhật Bản - Tạ Đức Tùng trở thành Phó Giáo sư. Một vị trí mơ ước của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới.
Nhưng điều mà PGS, TS Tùng luôn nhắc đến với lòng biết ơn ngoài Tokyo hay Keio, còn có một nơi từ rất nhiều năm trước, chính là bệ phóng đưa anh vươn ra toàn cầu: Trường Đại học FPT. Và đây cũng là điểm xuất phát chung của hàng nghìn người trẻ Việt Nam - những người đã và đang lặng lẽ ghi dấu chân Việt lên bản đồ tri thức và công nghệ toàn cầu, mỗi năm, kể từ ngày FPTU được thành lập 20 năm trước.
Lĩnh vực Tùng theo đuổi - robot thân mềm - có những bài toán đến nay vẫn chưa có lời giải.
Khác với robot kim loại cứng và chính xác tuyệt đối, robot thân mềm được thiết kế để tương tác an toàn với con người. Nhưng cái giá của sự "mềm" ấy là mọi thứ trở nên khó hơn rất nhiều. Robot biến dạng liên tục. Sau mỗi lần uốn, gần như không thể biết chính xác "cánh tay" robot đang ở đâu. Việc điều khiển nó, vì thế, giống như mò mẫm trong sương mù - cùng một câu lệnh có thể tạo ra những kết quả hoàn toàn khác nhau.
"Nhiều lúc phải tự lần ra, vì chưa có ai nghiên cứu cả", PGS Tùng nói.
Con đường đến với lĩnh vực này không thẳng tắp. Từ kỹ thuật phần mềm ở FPTU, anh chuyển sang phần cứng tại Đại học Tokyo, bắt đầu với cảm biến, rồi rẽ sang robot thân mềm. Mỗi lần chuyển hướng là một lần phải học lại gần như từ đầu.
"Cứ mỗi lần đập đi xây lại, tôi sẽ bị đặt vào trạng thái có quá nhiều thứ không biết", anh kể. Nhưng chính trạng thái đó lại trở thành một dạng "tập luyện" buộc anh phải học hỏi, thích nghi nhanh hơn, và chấp nhận bắt đầu ngay cả khi chưa đủ giỏi.
Thói quen ấy, với PGS Tùng, không bắt đầu ở xứ mặt trời mọc.
Anh nhớ lại đồ án tốt nghiệp - trải nghiệm "khó nhằn" nhất nhưng cũng đáng giá nhất ở FPTU. Nhóm của anh gồm những người xa lạ, đến từ nhiều chuyên ngành khác nhau, được lắp ghép có chủ đích để bổ trợ cho nhau, vận hành ý tưởng như một startup thật. Họ phải tự đi tìm một vấn đề ngoài xã hội, tự định nghĩa, tự tìm lời giải, và chịu trách nhiệm với mọi quyết định.
Không có đáp án mẫu. Không thể sao chép. "Có lúc làm đến giữa chừng mới nhận ra sai lầm", anh kể. Nhưng khác với một bài tập thông thường, họ không thể dừng lại hay làm cho có. "Chúng tôi chỉ có một con đường: đi đến cùng."
Ở FPTU, các đồ án đều được làm cực kỳ nghiêm túc, dưới sự dẫn dắt của giảng viên cùng mạng lưới doanh nhân, chuyên gia hàng đầu trong ngành. Những đồ án xuất sắc có thể tạo doanh thu thật, gọi vốn thật, rồi trở thành công ty thật. Với PGS Tùng, đồ án ấy chính là "tấm vé" giúp anh giành học bổng sang Nhật. Quan trọng hơn, nó để lại trong anh một phản xạ sống còn: dám theo đuổi đến cùng, kể cả khi phải trả giá bằng nhiều lần sai.
Nhiều năm trước, khi đứng giữa hai lựa chọn - một trường top đầu cả nước và FPTU khi đó còn là một "tân binh" - anh đã chọn "đường ngược chiều". "Ba mẹ, bạn bè đều khuyên, nhưng tôi muốn thử một con đường khác."
Quyết định ấy không chỉ thay đổi hướng đi, mà định hình một cách nghĩ: không chờ chắc chắn mới bắt đầu. Trong một thế giới mà cái đúng hôm nay có thể trở nên lỗi thời ngày mai, năng lực quan trọng nhất không còn là biết được bao nhiêu - mà là dám học lại, dám thích nghi, và dám bắt đầu ngay lúc này.
Với PGS Tùng, tinh thần dấn thân chỉ là "tấm vé vào sân chơi toàn cầu". Nó giúp người trẻ không ngại sai, không ngại va đập. Nhưng để đi xa hơn, vẫn cần một thứ khác - anh gọi là "báu vật thứ hai": những va chạm quốc tế đến sớm, và đủ sâu để thay đổi cách một người trẻ nhìn thế giới.
Anh nhớ rất rõ những buổi học tưởng như bình thường ở FPTU. Có hôm lớp học bị xáo trộn vì sinh viên nước ngoài đến theo chương trình trao đổi. Có hôm cả lớp phải tranh luận bằng tiếng Anh với giảng viên bản ngữ đến từ châu Âu, để bảo vệ quan điểm học thuật của mình. Những cuộc trò chuyện với sinh viên quốc tế, những tình huống phải thích ứng tức thì ngay trong lớp học - tất cả dần tạo ra một cảm giác rất khác: thế giới không nằm ngoài kia. Nó đã bước vào lớp học từ lúc nào không hay.
Ở FPTU, câu nói đó trở thành trải nghiệm có thật. Ngay trong campus, sinh viên đã sống trong một môi trường đa văn hóa được thiết kế có chủ đích: từ những câu lạc bộ đa màu sắc, các cuộc thi xuyên biên giới, sự kiện giao lưu học thuật, đến những doanh nghiệp toàn cầu cùng tham gia đào tạo, mentoring và phản biện dự án. Toàn cầu, ở FPTU, không phải là đặc quyền của một thiểu số xuất sắc - mà là nhịp sống mặc định của tất cả.
Ngày hôm nay, Giáo sư Tùng đang đại diện cho một thế hệ trẻ của FPTU, của Việt Nam. Họ rời Việt Nam, nhưng mang Việt Nam đi cùng. Họ học hỏi từ thế giới, nhưng cũng góp phần định nghĩa lại hình ảnh người Việt trong mắt thế giới: một thế hệ trẻ tự tin, có chuyên môn quốc tế, có bản sắc dân tộc, và đủ rộng lượng để hợp tác với những con người khác mình.
Cafebiz
