Khi người trẻ tiếp nối thanh âm truyền thống

"Anh nghĩ các bạn trẻ bây giờ có còn thích nhạc cụ dân tộc truyền thống không?" Đó là câu hỏi mà Vương Hải Sơn - cựu sinh viên Khoá 12 ngành Kỹ thuật phần mềm, Trường Đại học FPT - đã được nghe hỏi không ít lần. Nhiều người cho rằng, giữa thời đại của TikTok, Spotify hay những bản nhạc quốc tế phủ kín playlist, tiếng sáo, tiếng đàn tranh hay những giai điệu dân gian dường như ngày càng xa lạ với giới trẻ.

Nhưng Sơn lại nghĩ khác.

"Giới trẻ không hề quay lưng hay quên đi văn hóa truyền thống, mà họ đang tiếp cận nó theo những cách rất riêng và hiện đại." Với Sơn, vấn đề chưa bao giờ là người trẻ không yêu truyền thống. Đôi khi, chỉ là truyền thống vẫn đang được kể bằng những cách chưa đủ gần gũi.

Khi tiếng sáo cất lên từ sự tò mò của cậu học sinh cấp 3

Ít ai nghĩ rằng hành trình gắn bó với nhạc cụ dân tộc của Sơn lại bắt đầu… rất bình thường. Năm 2012, khi vừa bước vào cấp 3, phong trào chơi sáo trúc bỗng trở nên rất phổ biến trong trường. Thấy bạn bè chơi, Sơn cũng tò mò thử. Rồi từ lúc nào không hay, tiếng sáo mộc mạc ấy khiến cậu học sinh ngày đó mê lúc nào chẳng biết.

Ban đầu chỉ là tự tìm video để học, tự luyện từng nốt nhạc. Nhưng càng chơi, Sơn càng muốn hiểu nhiều hơn về sáo trúc và những nhạc cụ truyền thống của Việt Nam. 

Đến khi trở thành sinh viên Trường Đại học FPT, biết trường có môn Nhạc cụ truyền thống trong chương trình học, Sơn gần như không cần suy nghĩ mà đăng ký ngay môn sáo trúc: "Mình thực sự vỡ òa và hào hứng. Mình chọn ngay môn sáo trúc để có cơ hội đào sâu hơn về kỹ thuật và chuyên môn." 

Hóa ra người trẻ vẫn thích nghe sáo

Có một kỷ niệm mà đến bây giờ Sơn vẫn nhớ rất rõ. Những năm còn là cộng tác viên tuyển sinh của Trường Đại học FPT, Sơn thường theo đoàn đến các trường THPT để giao lưu với học sinh. Mỗi lần lên sân khấu, thay vì chơi những bản nhạc quen thuộc gắn với sáo trúc, Sơn thử làm một điều khác.

Anh mang nhạc Pop lên sáo - những ca khúc mà học sinh vẫn nghe mỗi ngày được cất lên bằng một nhạc cụ truyền thống. Lúc MC giới thiệu tiết mục, dưới khán phòng vẫn còn khá ồn ào. Nhiều bạn còn xì xào vì nghĩ "sáo trúc thì chắc khó nghe lắm". Nhưng rồi những nốt nhạc đầu tiên vang lên “... toàn bộ hội trường khi ấy bỗng chìm vào một sự im lặng tuyệt đối."

Không phải vì các bạn thờ ơ. Mà vì các bạn đang lắng nghe.

Sau vài phút ấy là những tràng pháo tay và tiếng reo hò vang khắp hội trường. Đó là khoảnh khắc khiến Sơn tin rằng người trẻ chưa bao giờ quay lưng với âm nhạc truyền thống. Họ chỉ cần một lý do để dừng lại và lắng nghe.

Không phải truyền thống "khó gần", mà là chúng ta chưa kể đúng cách

Theo Sơn, nhiều người vẫn vô tình đặt nhạc cụ dân tộc vào một chiếc hộp mang tên "cũ", "khó hiểu" hay "chỉ dành cho những người nghiên cứu".

Trong khi đó, chính người trẻ lại đang chứng minh điều ngược lại.

Những năm gần đây, rất nhiều sản phẩm âm nhạc kết hợp yếu tố dân gian với hơi thở hiện đại đã nhận được sự yêu thích mạnh mẽ. Những tiết mục như "Trống Cơm" trong Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2024 là một ví dụ.

Điều đó cho thấy, truyền thống chưa bao giờ mất đi. Nó chỉ đang tìm một cách xuất hiện mới: "Khoảng cách chỉ xuất hiện khi các bạn trẻ chưa từng có cơ hội tiếp xúc trực tiếp, hoặc khi chúng ta vô tình 'đóng khung' âm nhạc truyền thống trong sự gượng ép, cũ kỹ và quá hàn lâm."

Vì thế, thay vì hỏi "làm sao để người trẻ yêu truyền thống?", có lẽ nên hỏi ngược lại: “Chúng ta đã mang truyền thống đến với người trẻ theo cách mà họ muốn đón nhận chưa?”

Giữ gìn truyền thống không nhất thiết phải thật lớn lao

Điều Sơn thích nhất khi nhắc về quãng thời gian ở Trường Đại học FPT không phải là những lần đứng trên sân khấu hay những buổi biểu diễn trước hàng nghìn sinh viên, mà là việc anh gặp được những người cùng chung tình yêu với nhạc cụ dân tộc.

Từ những buổi tập ở CLB FTIC, những lần cùng nhau biểu diễn, cùng nhau chia sẻ từng bản nhạc, Sơn dần nhận ra việc gìn giữ văn hóa không hề là một khẩu hiệu to tát: nó có thể bắt đầu từ việc chơi một bản nhạc mình yêu, rủ thêm một người bạn cùng học sáo, hay đơn giản là khiến một người lần đầu tiên chịu ngồi lại để lắng nghe,...

“Mình rất thấm thía câu nói của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: "Văn hóa là bản sắc của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất". Đó cũng là giá trị cốt lõi mình nhận ra khi học tại FPTU.

Trước đây, mình từng coi việc "gìn giữ, bảo tồn" như một trách nhiệm nặng nề. Nhưng khi thực sự đắm mình vào nó tại FPTU và CLB FTIC, mình nhận ra sự yêu thích của từng cá nhân chính là gạch nối tự nhiên nhất để phát triển nghệ thuật truyền thống. Việc gìn giữ văn hóa không còn là một "gánh nặng", mà nó tự nhiên như việc hít thở hàng ngày - nhẹ nhàng, trọn vẹn và đầy tự hào.”

Có lẽ cũng vì vậy mà đến hôm nay, dù công việc chính vẫn là trong lĩnh vực công nghệ, cây sáo vẫn luôn đồng hành cùng Sơn. Không phải vì anh muốn chứng minh điều gì, mà bởi anh tin rằng, nếu mỗi người trẻ đều tìm được cho mình một cách để kết nối với văn hóa dân tộc, thì truyền thống sẽ không bao giờ là câu chuyện của quá khứ. Nó sẽ luôn hiện diện trong hiện tại, theo một cách rất mới, rất gần và rất trẻ.